Remco Mostert
Rachmaninov's Tweede Pianoconcert markeerde voor de componist de doorstart van zijn carrière na een moeilijke periode. Geboren uit een welgesteld gezin kende zijn loopbaan in de muziek aanvankelijk een voorbeeldig verloop. Zijn talent werd al vroeg ontdekt, op zijn zestiende ging hij naar het conservatorium. Na een uiterst gedegen opleiding in de beste Russische traditie studeerde hij af met onderscheiding, een jaar sneller dan gebruikelijk. Hij begon al meteen met een tournee door Rusland als pianist, en had toen al zijn eerste composities geschreven. Een aanstelling aan het prestigieuze Marijinski-instituut volgde. Na de desastreuze première van zijn Eerste Symfonie raakte hij echter in een depressie, en werd hij bovendien getroffen door een gebrek aan inspiratie. Gedurende enkele jaren componeerde hij nauwelijks. Door intensieve psychotherapie en behandeling met hypnose wist hij er echter weer bovenop te komen. Het Tweede Pianoconcert, dat hij direkt na deze periode schreef en dat aan zijn psychiater is opgedragen, werd een enorm succes, en daarna kende hij eigenlijk alleen nog maar meer successen. Hij werd een rondreizende pianovirtuoos met een drukke internationale agenda. Eigenlijk was Rachmaninov geen persoon waarover boeiende (lees: dramatische) verhalen geschreven kunnen worden. Afgezien van de periode van zijn depressie had hij een gelukkig en succesvol leven, met een goed huwelijk en villa's in Zwitserland en in Beverly Hills. En zoals we weten is goed nieuws geen nieuws als het om kunstenaars gaat.
Muzikaal gezien was Rachmaninov een conservatieve componist. Het grootste deel van zijn muzikale leven speelde zich af in de 20e eeuw, maar dat is zelden te horen. Anders dan zijn klasgenoot Alexander Skriabin, die zich zou ontwikkelen tot componist van moderne, esoterische orkestwerken, blijft Rachnaninov aan de veilige kant van de streep staan. Zijn muziek is een voortzetting van de Russische laat-romantische traditie, met Tsjaikovski als belangrijkste inspiratiebron. Dit maakt zijn werk overigens ook relatief toegankelijk en welluidend. Zijn melodieën zijn vaak zangerig en bewegen zich meestal voort in opeenvolgingen van hele en halve toonsafstanden, met weinig grote sprongen. Ook is het melancholieke element vaak sterk aanwezig. Een veelzijdig componist was Rachmaninov overigens zeker wel: zijn oeuvre omvat vele genres, waaronder geestelijke muziek, orkestwerken, liederen en opera's. Maar het meest beroemd zijn twee van zijn vier pianoconcerten: het Tweede en het Derde.
Het Tweede Pianoconcert is een van de populairste werken uit de "klassiekë" muziek en heeft zijn invloed ook buiten dat genre uitgeoefend. Zo zijn er nogal wat films gemaakt waarin deze muziek een belangrijke rol speelt, niet alleen als onderdeel van de soundtrack, maar ook als wezenlijk onderdeel van het verhaal zelf. Ook zijn er in de populaire muziek de nodige artiesten geweest die leentjebuur hebben gespeeld bij de muzikale thema's van dit concert (zoals Frank Sinatra zelfs meerdere malen heeft gedaan). Vooral de eerste twee delen, met hun romantische en melancholieke melodieën, zijn daarbij blijkbaar erg in trek.